Nowy poradnik: Jak założyć poradnię prehabilitacyjną

written by Katarzyna Linette 2025-10-28

Nowy poradnik: Jak założyć poradnię prehabilitacyjną

Z radością informujemy, że na portalu prehabilitacja.pl jest już dostępny kompleksowy poradnik dla specjalistów, którzy planują uruchomienie własnej poradni prehabilitacyjnej.

Poradnik został opracowany w oparciu o najnowsze rekomendacje kliniczne i praktyczne doświadczenia środowiska medycznego. Zawiera szczegółowe wskazówki dotyczące:

organizacji poradni i budowy zespołu interdyscyplinarnego,
opracowania protokołów prehabilitacyjnych i indywidualizacji programu dla pacjentów,
monitorowania postępów oraz wykorzystania narzędzi cyfrowych, takich jak system iWound,
edukacji pacjentów i usprawnienia dokumentacji medycznej.

Materiał został przygotowany z myślą o ułatwieniu wdrożenia nowoczesnej prehabilitacji w Państwa placówkach oraz podniesieniu jakości opieki przedoperacyjnej. Zachęcamy do zapoznania się z poradnikiem i wykorzystania go w codziennej pracy klinicznej.

Dostęp do poradnika: TUTAJ

Chętnych do wymiany doświadczeń, rozwoju treści poradnika i dzielenia się swoimi przypadkami zapraszamy do współpracy i kontaktu poprzez formularz kontaktowy.

Rola żywienia w prehabilitacji pacjenta z ileostomią

written by Katarzyna Linette 2025-10-24

Rola żywienia w prehabilitacji pacjenta z ileostomią

Operacja jelitowa, zwłaszcza zakończona wyłonieniem ileostomii (czyli przetoki jelita cienkiego na powierzchnię brzucha), to ogromne wyzwanie dla organizmu. Zanim do niej dojdzie, pacjent często jest już osłabiony chorobą, utratą masy ciała, biegunkami czy ograniczonym apetytem.

Dlatego coraz więcej szpitali wdraża programy prehabilitacji – czyli kompleksowego przygotowania pacjenta do zabiegu. Celem jest nie tylko „przetrwać” operację, ale szybciej dojść do siebie, uniknąć powikłań i wrócić do normalnego życia.

Prehabilitacja – co to takiego?

Prehabilitacja to zestaw działań medycznych i dietetycznych, które mają wzmocnić pacjenta przed planowaną operacją.

Obejmuje:

odpowiednie żywienie (ustalenie diety i ewentualnej suplementacji),
ćwiczenia fizyczne,
wsparcie psychologiczne i edukację,
oraz naukę praktycznej opieki nad stomią, jeśli ma być wyłoniona.

Właściwe przygotowanie przed zabiegiem może znacząco skrócić czas hospitalizacji, poprawić gojenie ran i zmniejszyć ryzyko infekcji pooperacyjnych.

Żywienie – kluczowy element przygotowania

Badania naukowe pokazują, że nawet co trzeci pacjent z chorobami jelit jest niedożywiony jeszcze przed operacją.

Objawy mogą być niepozorne – spadek masy ciała, osłabienie, pogorszenie apetytu, mniejsza siła mięśni. Tymczasem niedożywienie to jeden z najważniejszych czynników ryzyka powikłań pooperacyjnych.

Dlatego żywienie w prehabilitacji ma ogromne znaczenie – to swoista „reanimacja metaboliczna” przed zabiegiem.

Jak wygląda przygotowanie żywieniowe przed operacją?

Ocena stanu odżywienia

Pierwszym krokiem jest rozmowa z dietetykiem lub lekarzem, pomiar masy ciała, wskaźnika BMI i ocena jakości diety.

Jeśli pacjent ma objawy niedożywienia, należy jak najszybciej wdrożyć plan poprawy odżywienia.

Zwiększenie wartości odżywczej diety

Zaleca się, by pacjent przez 1–2 tygodnie przed zabiegiem spożywał:

więcej białka (mięso, ryby, jaja, nabiał, rośliny strączkowe),
posiłki bogate w energii i zdrowe tłuszcze (np. oliwa, awokado, orzechy),
odpowiednią ilość płynów i elektrolitów, szczególnie przy wysokiej ilości wydzieliny z planowanej ileostomii.

W wielu przypadkach warto sięgnąć po specjalne doustne preparaty odżywcze (ONS) – dostępne w aptekach napoje z dużą ilością białka, witamin i minerałów.

Dieta immunomodulująca

W nowoczesnej medycynie coraz częściej wykorzystuje się tzw. immunożywienie, czyli specjalne mieszanki z dodatkiem argininy, omega-3 i nukleotydów. Takie produkty wspierają układ odpornościowy i przyspieszają gojenie się tkanek po operacji.

Unikanie głodówki przed zabiegiem

Kiedyś pacjenci nie mogli jeść i pić na długo przed operacją. Dziś wiadomo, że to błąd.

Zgodnie z nowoczesnymi protokołami ERAS (ang. Enhanced Recovery After Surgery), do 6 godzin przed operacją można spożyć lekki posiłek, a klarowne płyny – nawet do 2 godzin przed.

Często zaleca się też tzw. ładowanie węglowodanowe – napoje z glukozą wypijane wieczorem i rano w dniu zabiegu. Dzięki temu organizm lepiej znosi stres metaboliczny operacji.

Żywienie po wyłonieniu ileostomii

Po zabiegu najpierw stosuje się żywienie dożylne lub dojelitowe, a następnie stopniowo przechodzi się do diety doustnej.

Ważne, by:

posiłki były częste i małe objętościowo,
unikać produktów powodujących wzdęcia i nadmiar gazów,
stopniowo wprowadzać warzywa, owoce i produkty bogate w błonnik rozpuszczalny,
pilnować odpowiedniego nawodnienia i uzupełniania soli mineralnych (sód, potas, magnez).

Dobrze prowadzona opieka żywieniowa zmniejsza ryzyko odwodnienia, poprawia samopoczucie i pomaga szybciej wrócić do pełnej sprawności.

Co mówią badania?

Pacjenci, którzy w ramach prehabilitacji otrzymywali suplementy białkowe i immunożywienie, mieli mniej infekcji pooperacyjnych i krótszy pobyt w szpitalu.
U osób z chorobami jelit suplementacja żywieniowa poprawiała masę mięśniową i tolerancję leczenia.
Nawet krótki (7–10 dniowy) program żywieniowy przed operacją może poprawić wyniki leczenia.

Źródła: Nutrients (2024), Clinical Nutrition ESPEN (2025), Frontiers in Surgery (2025).

Podsumowanie

Prehabilitacja żywieniowa to inwestycja w zdrowie.

Dzięki odpowiedniemu odżywieniu organizm jest silniejszy, lepiej znosi operację i szybciej się regeneruje.

U pacjentów z ileostomią szczególne znaczenie ma dostarczanie odpowiedniej ilości białka, płynów i składników mineralnych oraz kontrola masy ciała przed i po zabiegu.

Dieta nie jest dodatkiem do leczenia chirurgicznego – to jego integralna część.

Jak podkreślają eksperci ESPEN: „Każda operacja powinna zaczynać się od oceny stanu odżywienia”.

Autor: mgr Anna Święcka

dietetyk kliniczny spec. żywienia zbiorowego, doktorantka Wydziału Nauk Medycznych I Nauk o Zdrowiu Uniwersytet w Siedlcach

Źródła:

ESPEN Guidelines on Clinical Nutrition in Surgery, Clinical Nutrition (2025).
Dal Bello A. i wsp., Nutritional Prehabilitation in Patients Undergoing Cystectomy, Nutrients 2024.
Perioperative Nutritional Support in Gastrointestinal Surgery: Frontiers in Surgery, 2025.
Pre- and Post-Operative Nutrition Assessment in Patients with Colon Cancer Undergoing Ileostomy, PubMed 2024.
Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) Society Recommendations, 2024 Update.

Prehabilitacja żywieniowa w praktyce klinicznej

written by Katarzyna Linette 2025-10-14

Prehabilitacja żywieniowa w praktyce klinicznej

Dlaczego żywienie przed zabiegiem ma znaczenie?

Odpowiednie przygotowanie żywieniowe pacjenta przed planowanym zabiegiem chirurgicznym jest jednym z kluczowych elementów skutecznej prehabilitacji. Celem jest poprawa stanu odżywienia i kondycji metabolicznej chorego, aby organizm mógł lepiej poradzić sobie ze stresem operacyjnym, szybciej się regenerować i uniknąć powikłań.

Niedożywienie dotyczy nawet 30–50% pacjentów przyjmowanych do szpitala. Jego skutkiem może być wolniejsze gojenie ran, obniżona odporność i wydłużony czas hospitalizacji. Dlatego tak istotne jest, by proces leczenia rozpoczynać od oceny stanu odżywienia i – jeśli to konieczne – wdrożenia odpowiedniej interwencji.

Ocena i interwencja żywieniowa

Podstawą skutecznej prehabilitacji żywieniowej jest wczesna identyfikacja pacjentów zagrożonych niedożywieniem. W praktyce klinicznej stosuje się do tego narzędzia przesiewowe, takie jak NRS-2002, MUST czy SGA, które pozwalają ocenić utratę masy ciała, apetyt i parametry biochemiczne.

W zależności od wyniku oceny, wdraża się indywidualny plan żywieniowy. Może on obejmować:

modyfikację diety naturalnej,
suplementację doustnymi preparatami odżywczymi (ONS),
a w przypadku ciężkiego niedożywienia – żywienie dojelitowe lub pozajelitowe.

Zaleca się, by interwencja trwała minimum 7–14 dni przed planowanym zabiegiem, co pozwala na poprawę masy mięśniowej i rezerw metabolicznych organizmu.

Współpraca i edukacja pacjenta

Prehabilitacja żywieniowa jest procesem zespołowym. Wymaga zaangażowania lekarza, dietetyka, fizjoterapeuty i psychologa. Edukacja pacjenta w zakresie zasad prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej odgrywa kluczową rolę w osiągnięciu trwałych efektów oraz szybszym powrocie do sprawności po zabiegu.

Efekty wdrożenia prehabilitacji żywieniowej

Badania potwierdzają, że odpowiednie przygotowanie żywieniowe przed zabiegiem:

zmniejsza liczbę powikłań pooperacyjnych o 20–40%,
skraca czas hospitalizacji o kilka dni,
poprawia wyniki leczenia i jakość życia pacjentów.

Prehabilitacja żywieniowa to inwestycja w zdrowie pacjenta, która realnie wpływa na sukces terapeutyczny i efektywność systemu opieki zdrowotnej.

Autor: mgr Anna Święcka

Dietetyk kliniczny, specjalista żywienia zbiorowego, doktorantka Wydziału Nauk Medycznych i Nauk o Zdrowiu Uniwersytet w Siedlcach

Piśmiennictwo:

1. Weimann A., Braga M., Carli F. et al. ESPEN practical guideline: Clinical nutrition in surgery. Clinical Nutrition. 2021; 40(7): 4745–4761.

2. Carli F., Scheede-Bergdahl C. Prehabilitation to enhance perioperative care. Anesthesiology Clinics. 2015; 33(1): 17–33.

3. Gillis C., Carli F. Promoting perioperative metabolic and nutritional care. Anesthesiology. 2015; 123(6): 1455–1472.

4. Gustafsson U.O. et al. Guidelines for Perioperative Care in Elective Colorectal Surgery: Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) Society Recommendations: 2023 Update. World Journal of Surgery. 2023; 47: 1583–1601.

5. Cederholm T., Jensen G.L., Correia M.I.T.D. et al. GLIM criteria for the diagnosis of malnutrition – A consensus report from the global clinical nutrition community. Clinical Nutrition. 2019; 38(1): 1–9.

6. Arends J. et al. ESPEN guidelines on nutrition in cancer patients. Clinical Nutrition. 2017; 36(1): 11–48.

7. Wischmeyer P.E. Nutrition therapy in the perioperative period: the role of the dietitian in enhanced recovery after surgery (ERAS) programs. Nutrition in Clinical Practice. 2018; 33(3): 349–358.

Rekrutacja na studia podyplomowe „Prehabilitacja multimodalna”

written by Katarzyna Linette 2025-10-06

Zapraszamy na studia podyplomowe „Prehabilitacja multimodalna – zasady kompleksowej opieki nad pacjentem”

Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu uruchomił nowy kierunek studiów podyplomowych: „Prehabilitacja multimodalna – zasady kompleksowej opieki nad pacjentem”.

To wyjątkowy program opracowany przez praktyków medycyny, którego celem jest kształcenie specjalistów przygotowujących pacjentów do leczenia w sposób kompleksowy i oparty na dowodach naukowych (EBM).

Prehabilitacja multimodalna to nowoczesne podejście do opieki nad pacjentem przed planowanym leczeniem lub zabiegiem chirurgicznym. Łączy elementy fizjoterapii, żywienia klinicznego, wsparcia psychologicznego i farmakoterapii, dzięki czemu pacjent szybciej wraca do zdrowia, a ryzyko powikłań pooperacyjnych jest znacznie mniejsze.

Program studiów obejmuje trzy moduły:

Propedeutyka prehabilitacji – podstawy, koordynacja opieki i mierniki jakości.
Filary prehabilitacji – zajęcia z zakresu żywienia, fizjoterapii, psychologii, chirurgii, geriatr ii i innych specjalizacji.
Praktyka kliniczna – zajęcia w oddziałach szpitalnych i poradniach geriatrycznych, z naciskiem na pracę zespołową.

Studia skierowane są do lekarzy, pielęgniarek, fizjoterapeutów, dietetyków, psychologów, farmaceutów, terapeutów zajęciowych oraz menedżerów ochrony zdrowia. Absolwenci uzyskają świadectwo UMP oraz kompetencje do wdrażania standardów prehabilitacji w placówkach medycznych i poradniach.

Inicjatywa ta stanowi również krok w stronę budowy ogólnopolskiej sieci poradni prehabilitacyjnych, które będą działać zgodnie z zasadami EBM i wysokimi standardami jakości.

Szczegóły programu i zapisy dostępne są na stronie UMP:

https://podyplomowe.ump.edu.pl/pl/kierunki/prehabilitacja-multimodalna-zasady-kompleksowej-opieki-nad-pacjentem