Znaczenie kwasów omega-3 w funkcjonowaniu mózgu oraz chorobach neurodegeneracyjnych – implikacje dla prehabilitacji żywieniowej

written by Katarzyna Linette 2026-04-02

Znaczenie kwasów omega-3 w

funkcjonowaniu mózgu oraz chorobach neurodegeneracyjnych – implikacje dla prehabilitacji żywieniowej

Kwasy tłuszczowe omega-3, zwłaszcza EPA i DHA, wykazują istotne działanie neuroprotekcyjne poprzez modulację procesów zapalnych, wpływ na strukturę błon komórkowych neuronów oraz regulację neuroprzekaźnictwa. Ich zastosowanie w prehabilitacji żywieniowej może przyczyniać się do poprawy funkcji poznawczych, redukcji ryzyka powikłań neurologicznych oraz wsparcia leczenia chorób neurodegeneracyjnych.

Prehabilitacja żywieniowa stanowi kluczowy element przygotowania pacjenta do leczenia operacyjnego oraz terapii przewlekłych, w tym onkologicznych. Jej celem jest optymalizacja stanu metabolicznego, poprawa wydolności organizmu oraz redukcja ryzyka powikłań. Szczególne znaczenie przypisuje się składnikom o działaniu plejotropowym, takim jak wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3, które wpływają zarówno na układ immunologiczny, jak i ośrodkowy układ nerwowy.

Rola kwasów omega-3 w fizjologii mózgu

Kwas dokozaheksaenowy (DHA) stanowi istotny składnik fosfolipidów błon komórkowych neuronów, odpowiadając za ich płynność oraz prawidłowe funkcjonowanie receptorów i kanałów jonowych. Wysokie stężenie DHA obserwuje się w korze mózgowej oraz strukturach odpowiedzialnych za pamięć i uczenie się.

Kwas eikozapentaenowy (EPA) wykazuje przede wszystkim działanie przeciwzapalne i immunomodulujące, uczestnicząc w syntezie mediatorów lipidowych, takich jak resolwiny i protektyny.

Mechanizmy działania neuroprotekcyjnego

Modulacja odpowiedzi zapalnej

Omega-3 ograniczają produkcję cytokin prozapalnych (IL-1β, IL-6, TNF-α) oraz wpływają na aktywność mikrogleju, redukując przewlekły stan zapalny w ośrodkowym układzie nerwowym.

Redukcja stresu oksydacyjnego

Kwasy EPA i DHA zmniejszają nasilenie peroksydacji lipidów oraz wspierają mechanizmy antyoksydacyjne, co ogranicza uszkodzenia neuronów.

Regulacja apoptozy

Wpływają na ekspresję białek regulujących proces apoptozy, zmniejszając utratę komórek nerwowych.

Wpływ na neuroplastyczność

Zwiększenie ekspresji czynnika BDNF sprzyja neurogenezie i poprawie funkcji poznawczych.

Znaczenie w chorobach neurodegeneracyjnych

Choroba Alzheimera

W przebiegu choroby obserwuje się obniżony poziom DHA oraz nasilony stan zapalny. Suplementacja omega-3 może wpływać na poprawę funkcji poznawczych, zwłaszcza we wczesnych stadiach choroby.

Choroba Parkinsona

Działanie omega-3 obejmuje ochronę neuronów dopaminergicznych oraz redukcję stresu oksydacyjnego, co może wspierać leczenie objawowe.

Stwardnienie rozsiane

Potencjalne działanie immunomodulujące omega-3 może wpływać na przebieg choroby, jednak wyniki badań pozostają niejednoznaczne.

Znaczenie omega-3 w prehabilitacji żywieniowej

Włączenie kwasów omega-3 do strategii prehabilitacyjnej jest szczególnie istotne u pacjentów:

przygotowywanych do zabiegów operacyjnych,
onkologicznych,
geriatrycznych,
z ryzykiem zaburzeń poznawczych.

Korzyści kliniczne obejmują:

zmniejszenie ryzyka delirium pooperacyjnego,
poprawę funkcji poznawczych i nastroju,
redukcję stanu zapalnego,
wsparcie odpowiedzi immunologicznej i procesów regeneracyjnych.

Rekomendacje praktyczne

Zalecana podaż kwasów omega-3 wynosi:

250–500 mg EPA + DHA/dobę u osób zdrowych,
1–2 g/dobę u pacjentów klinicznych (po indywidualnej ocenie).

Źródła pokarmowe obejmują tłuste ryby morskie, oleje roślinne (lniany) oraz orzechy. W praktyce klinicznej często konieczna jest suplementacja lub zastosowanie diet przemysłowych wzbogaconych w EPA i DHA.

Wnioski

Kwasy omega-3 stanowią istotny element wsparcia funkcji ośrodkowego układu nerwowego oraz mogą odgrywać rolę w spowalnianiu procesów neurodegeneracyjnych. Ich zastosowanie w prehabilitacji żywieniowej jest uzasadnione klinicznie i może przyczyniać się do poprawy wyników leczenia oraz jakości życia pacjentów.

Autor: mgr Anna Święcka

Dietetyk kliniczny, specjalista żywienia zbiorowego

Piśmiennictwo:

Calder PC. Omega-3 fatty acids and inflammatory processes: from molecules to man. Biochem Soc Trans. 2017;45(5):1105–1115.
Dyall SC. Long-chain omega-3 fatty acids and the brain. Front Aging Neurosci. 2015;7:52.
Swanson D, Block R, Mousa SA. Omega-3 fatty acids EPA and DHA. Adv Nutr. 2012;3(1):1–7.
Yurko-Mauro K et al. DHA and cognitive function. Alzheimers Dement. 2010;6(6):456–464.
Freund-Levi Y et al. Omega-3 in Alzheimer’s disease. Arch Neurol. 2006;63(10):1402–1408.
Bazinet RP, Layé S. Polyunsaturated fatty acids in brain function. Nat Rev Neurosci. 2014;15(12):771–785.
Grosso G et al. Omega-3 in depressive disorders. Int J Mol Sci. 2014;15(12):22105–22121.
Zhang Y et al. Omega-3 and neurodegeneration. Front Neurosci. 2018;12:100.
ESPEN guideline on clinical nutrition in neurology. Clin Nutr. 2018.
ESPEN practical guideline: Clinical nutrition in surgery. Clin Nutr. 2021.

Niewydolność jelit i prehabilitacja – jak możesz się chronić przed powikłaniami?

written by Katarzyna Linette 2026-02-04

Niewydolność jelit i prehabilitacja – jak możesz się chronić przed powikłaniami?

Jelita odpowiadają za wchłanianie składników odżywczych, wody i elektrolitów. Gdy przestają działać prawidłowo, organizm nie dostaje tego, czego potrzebuje do życia. Taki stan nazywamy niewydolnością jelit (Pironi i in., 2023).

Może ona rozwinąć się m.in. po operacjach jelit, w przebiegu chorób zapalnych jelit lub przy poważnych zaburzeniach trawienia i wchłaniania.

Objawy, na które warto zwrócić uwagę:

niezamierzona utrata masy ciała
przewlekłe biegunki
osłabienie i brak siły
niedobory witamin i minerałów
gorsze gojenie ran i częstsze infekcje.

Wczesna reakcja ma ogromne znaczenie — im szybciej problem zostanie zauważony, tym większa szansa na uniknięcie poważnych powikłań (Pironi i in., 2023).

Czym jest prehabilitacja?

Prehabilitacja to przygotowanie organizmu do leczenia (np. operacji) jeszcze zanim się ono rozpocznie. Jej celem jest wzmocnienie ciała, aby lepiej poradziło sobie ze stresem choroby i szybciej wróciło do formy (NCEZ, b.d.; Prehabilitacja.pl, b.d.-a).

Obejmuje:

wsparcie żywieniowe
odpowiednią aktywność fizyczną
edukację i wsparcie psychiczne.

U osób z chorobami jelit kluczową rolę odgrywa odpowiednie żywienie.

Dlaczego żywienie jest tak ważne?

Chore jelita często gorzej wchłaniają składniki odżywcze, a to prowadzi do niedożywienia i osłabienia organizmu. Dobrze zaplanowane wsparcie żywieniowe pomaga:

poprawić siłę i odporność
lepiej znieść operację lub leczenie
szybciej wracać do zdrowia
zmniejszyć ryzyko powikłań (Prehabilitacja.pl, b.d.-a).

Co może obejmować wsparcie żywieniowe?

Modyfikację diety

Więcej białka, odpowiednia ilość kalorii i mniejsze, częstsze posiłki pomagają organizmowi się wzmocnić (NCEZ, b.d.).

Doustne preparaty odżywcze (ONS)

To gotowe napoje bogate w energię, białko, witaminy i minerały. Stosuje się je, gdy zwykła dieta nie wystarcza (IGiChP, 2025).

Leczenie żywieniowe

W cięższych przypadkach stosuje się żywienie dojelitowe lub dożylne, aby zapobiec wyniszczeniu organizmu (Pironi i in., 2023).

Co możesz zrobić jako pacjent?

obserwuj masę ciała i apetyt
nie ignoruj przewlekłych biegunek i osłabienia
zapytaj lekarza o ocenę stanu odżywienia
rozważ konsultację z dietetykiem klinicznym
stosuj zalecone preparaty odżywcze (Prehabilitacja.pl, b.d.-a; IGiChP, 2025).

Prehabilitacja to sposób na wzmocnienie organizmu jeszcze przed leczeniem. Dobrze odżywione ciało lepiej radzi sobie z chorobą i szybciej wraca do sprawności.

Autor: mgr Anna Święcka

Dietetyk kliniczny, specjalista żywienia zbiorowego

Piśmiennictwo:

Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. (b.d.). Prehabilitacja.
Prehabilitacja.pl. (b.d.-a). Prehabilitacja żywieniowa w praktyce klinicznej.
Instytut „Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka” / IGiChP. (2025). Prehabilitacja – zalecenia żywieniowe.
Pironi, L., i in. (2023). ESPEN guideline on chronic intestinal failure in adults. Clinical Nutrition, 42, 1940–2021

41% pacjentów krytycznie o przygotowaniu do operacji – ważny głos, którego nie można ignorować

written by Katarzyna Linette 2026-01-05

41% pacjentów krytycznie o przygotowaniu do operacji – ważny głos, którego nie można ignorować

Druga część badania przynosi szczególnie istotny wniosek: ponad 41% pacjentów krytycznie ocenia informacje, jakie otrzymali przed zabiegiem chirurgicznym. To nie jest statystyka – to realne doświadczenia ludzi, którzy mierzyli się z operacją, stresem i niepewnością.

Z punktu widzenia prehabilitacji problem nie dotyczy wyłącznie „ilości” informacji, ale ich zrozumiałości, praktyczności i dopasowania do możliwości pacjenta. Brak jasnych wskazówek dotyczących aktywności fizycznej, żywienia czy przygotowania psychicznego oznacza utraconą szansę na lepszy wynik leczenia.

System ochrony zdrowia stoi dziś przed wyzwaniem: jak przekładać wiedzę medyczną na realne, wdrażalne zalecenia, które pacjent potrafi zastosować jeszcze przed hospitalizacją. Prehabilitacja jest odpowiedzią – pod warunkiem, że stanie się procesem zespołowym, a nie jednorazową informacją.

Portal prehabilitacja.pl powstał właśnie po to, by wypełniać tę lukę – edukować, łączyć perspektywę pacjentów i specjalistów oraz tworzyć przestrzeń dla rozwoju nowoczesnego podejścia do opieki okołooperacyjnej.

Artykuł o drugiej części badania:

https://www.onet.pl/informacje/olsztyncom/ponad-41-proc-pacjentow-krytycznie-ocenia-informacje-o-przygotowaniu-do-zabiegu/t3zepb4,30bc1058

Prehabilitacja w Polsce: gdzie jesteśmy dziś jako system?

written by Katarzyna Linette 2026-01-05

Prehabilitacja w Polsce: gdzie jesteśmy dziś jako system?

Opublikowane wyniki badania rynku dotyczącego przygotowania pacjentów do planowych zabiegów chirurgicznych pokazują wyraźnie, że prehabilitacja w Polsce wciąż nie jest standardem systemowym, a jej potencjał pozostaje w dużej mierze niewykorzystany.

Badanie przeprowadzone metodą CAWI przez UCE RESEARCH dla Polmedi Group (681 pacjentów po planowych operacjach) wskazuje, że wielu pacjentów nie otrzymuje kompleksowego, zrozumiałego wsparcia przedoperacyjnego, mimo że to właśnie ten etap ma kluczowe znaczenie dla bezpieczeństwa i szybkości rekonwalescencji.

Z perspektywy systemowej to jasny sygnał: potrzebujemy spójnych rozwiązań, standardów i interdyscyplinarnej współpracy, które umożliwią realne wdrażanie prehabilitacji w szpitalach – nie jako dodatku, ale jako elementu procesu leczenia. Jednocześnie warto pamiętać o perspektywie pacjenta – często pozostawionego z lakoniczną informacją i poczuciem niepewności przed operacją.

To m.in. dlatego powstał portal prehabilitacja.pl – aby zwiększać świadomość, porządkować wiedzę i wspierać rozwój dobrych praktyk.

Więcej o wynikach badania:

https://politykazdrowotna.com/artykul/jak-wyglada-przedoperacyjne-n2177858

Sarkopenia a prehabilitacja – jak przygotować organizm do leczenia?

written by Katarzyna Linette 2025-12-03

Sarkopenia a prehabilitacja – jak przygotować organizm do leczenia?

Czym jest sarkopenia?

Sarkopenia to stopniowa utrata mięśni – zarówno ich masy, jak i siły. Najczęściej dotyczy osób starszych, ale może występować także u osób młodszych, szczególnie w przebiegu chorób przewlekłych, nowotworów, po długiej hospitalizacji lub okresach unieruchomienia. Definicję i kryteria diagnostyczne sarkopenii opisuje Europejska Grupa ds. Sarkopenii u Osób Starszych (EWGSOP2) [1].

Gdy masa mięśniowa spada, pojawiają się: osłabienie, gorsza wydolność, trudności z codziennymi czynnościami i większa podatność na infekcje [7].

U pacjentów przygotowujących się do operacji lub leczenia onkologicznego sarkopenia jest szczególnie groźna, ponieważ wiąże się z gorszym rokowaniem i wyższym ryzykiem powikłań [2].

Dlaczego sarkopenia jest ważna przed leczeniem?

Sarkopenia zmniejsza zdolność organizmu do radzenia sobie ze stresem metabolicznym związanym z operacją lub intensywnym leczeniem. Badania pokazują, że pacjenci z sarkopenią częściej mają powikłania pooperacyjne, dłużej przebywają w szpitalu i wolniej wracają do pełnej sprawności [2,5].

Dobra wiadomość jest taka, że sarkopenię można spowolnić lub częściowo odwrócić, szczególnie dzięki interwencjom obejmującym aktywność fizyczną i odpowiednie żywienie [7,9].

Co to jest prehabilitacja?

Prehabilitacja to przygotowanie organizmu do leczenia, które ma na celu zwiększenie jego „rezerw funkcjonalnych”. Badania kliniczne pokazują, że programy prehabilitacji mogą zmniejszać ryzyko powikłań, poprawiać sprawność i przyspieszać rekonwalescencję [3,6].

Obejmuje ona trzy główne elementy:

1. Ćwiczenia fizyczne

To kluczowy komponent prehabilitacji. Ćwiczenia oporowe, aerobowe i oddechowe:

wzmacniają mięśnie i poprawiają ich jakość [1],
zwiększają wydolność organizmu [3],
poprawiają równowagę i stabilność,
wspierają układ odpornościowy.

Zaleca się łączenie treningu siłowego i aerobowego, ponieważ taki zestaw daje najlepsze efekty w redukcji sarkopenii [7].

2. Wsparcie żywieniowe

Mięśnie potrzebują odpowiedniej ilości energii i składników odżywczych. Najważniejsze są:

odpowiednia ilość białka (wzrost spożycia zwiększa syntezę białek mięśniowych) [8],
kwasy tłuszczowe omega-3 wspomagające regenerację,
witamina D wpływająca na funkcję mięśni [7].

W wielu badaniach podkreśla się znaczenie wsparcia dietetycznego jako elementu prehabilitacji [4].

3. Przygotowanie psychiczne

Stres związany z leczeniem ma wpływ na cały organizm. Prehabilitacja obejmuje techniki radzenia sobie ze stresem, poprawę snu i edukację pacjenta. Lepszy stan psychiczny sprzyja procesom gojenia i skraca powrót do zdrowia [6].

Dlaczego prehabilitacja jest szczególnie ważna przy sarkopenii?

Osoby z sarkopenią wchodzą w proces leczenia z mniejszymi zasobami siły i energii. Prehabilitacja pozwala odbudować je jeszcze przed zabiegiem.

Badania pokazują, że 3–6 tygodni prehabilitacji może:

zmniejszyć powikłania pooperacyjne [3],
skrócić czas hospitalizacji [3,6],
poprawić siłę mięśni i zdolność do samodzielnego funkcjonowania [1,9],
przyspieszyć powrót do aktywności po leczeniu [10].

Czy prehabilitacja jest bezpieczna?

Tak — program jest indywidualnie dopasowywany przez fizjoterapeutę, dietetyka lub lekarza, a obciążenia zwiększane stopniowo. Prehabilitacja jest bezpieczna nawet u pacjentów z wielochorobowością, o ile specjaliści odpowiednio monitorują postępy [6].

Co możesz zrobić już dziś?

Jeśli czeka Cię zabieg lub leczenie onkologiczne, możesz zacząć od:

lekkich ćwiczeń aerobowych i siłowych,
zwiększenia ilości białka w diecie (nabiał, jaja, ryby, rośliny strączkowe) [8],
dbania o sen i regenerację,
technik oddechowych zmniejszających stres,
konsultacji z fizjoterapeutą lub dietetykiem.

Sarkopenia a prehabilitacja – podsumowanie

Sarkopenia może utrudniać leczenie, ale odpowiednio zaplanowana prehabilitacja pozwala wzmocnić organizm, zmniejszyć ryzyko powikłań i przyspieszyć powrót do codziennych aktywności. Kluczem jest rozpoczęcie działań zanim zacznie się leczenie — nawet kilka tygodni może zrobić dużą różnicę.

Autor: mgr Anna Święcka

Dietetyk kliniczny, specjalista żywienia zbiorowego, doktorantka Wydziału Nauk Medycznych i Nauk o Zdrowiu Uniwersytet w Siedlcach

Piśmiennictwo:

1. Cruz-Jentoft AJ, Bahat G, Bauer J, et al. Sarcopenia: revised European consensus on definition and diagnosis. Age and Ageing. 2019.

2. Dent E, Morley JE, Cruz-Jentoft AJ, et al. International Clinical Practice Guidelines for Sarcopenia (ICFSR). J Nutr Health Aging. 2018.

3. Carli F, Scheede-Bergdahl C. Prehabilitation to enhance perioperative care. Anesthesiology Clinics. 2015.

4. Minnella EM, Carli F. Prehabilitation and functional recovery for colorectal cancer patients. Eur J Surg Oncol. 2018.

5. Gillis C, Fenton TR. Research priorities in prehabilitation. Br J Anaesth. 2019.

6. Wang Y, Chen J, Wang C. Exercise therapy for sarcopenia: a systematic review. Aging Clin Exp Res. 2020.

Opieka neurologiczna w prehabilitacji – padaczka, udar mózgu i choroby neurodegeneracyjne

written by Katarzyna Linette 2025-11-14

Opieka neurologiczna w prehabilitacji – padaczka, udar mózgu i choroby neurodegeneracyjne

Prehabilitacja to nowoczesna koncepcja medyczna, której celem jest wzmocnienie organizmu i układu nerwowego przed leczeniem lub rehabilitacją. W neurologii odgrywa kluczową rolę, ponieważ pozwala zmniejszyć ryzyko udaru mózgu, spowolnić proces neurodegeneracji i zwiększyć skuteczność późniejszej terapii.

Włączenie neurologa, fizjoterapeuty, dietetyka i psychologa w proces przygotowania pacjenta sprzyja zachowaniu rezerwy funkcjonalnej mózgu, poprawia adaptację metaboliczną i wspiera proces neuroplastyczności.

Prehabilitacja w chorobach neurologicznych

Padaczka

W padaczce prehabilitacja obejmuje edukację zdrowotną, kontrolę czynników ryzyka napadów (stres, brak snu, używki) oraz aktywność fizyczną o umiarkowanej intensywności. Włączenie zbilansowanej diety i odpowiedniej suplementacji wspiera metabolizm neuronalny i poprawia samopoczucie pacjentów.

Udar mózgu

W prehabilitacji poudarowej kluczowe jest zarządzanie czynnikami ryzyka naczyniowego – nadciśnieniem, cukrzycą, otyłością i zaburzeniami lipidowymi.

Regularne ćwiczenia, dieta śródziemnomorska i kontrola parametrów metabolicznych mogą zmniejszyć ryzyko udaru nawet o 30–40%.

Telemedycyna i programy monitorujące ciśnienie, tętno i aktywność fizyczną stanowią cenne narzędzie we współczesnej prewencji neurologicznej.

Choroby neurozwyrodnieniowe i demielinizacyjne

W chorobie Parkinsona, Alzheimerze i stwardnieniu rozsianym (SM) prehabilitacja koncentruje się na utrzymaniu sprawności fizycznej, stymulacji poznawczej i wsparciu emocjonalnym.

Odpowiednio zbilansowana dieta (np. MIND lub śródziemnomorska) bogata w antyoksydanty, kwasy omega-3 i witaminy z grupy B wspiera funkcje poznawcze i może spowolnić postęp choroby.

W przypadku SM prehabilitacja obejmuje również treningi o niskiej intensywności, które poprawiają wydolność i ograniczają zmęczenie.

Interdyscyplinarna opieka neurologiczna

Skuteczna prehabilitacja neurologiczna wymaga współpracy zespołu specjalistów: neurologa, fizjoterapeuty, dietetyka klinicznego, psychologa i logopedy.

Holistyczne podejście, łączące elementy ruchu, żywienia, edukacji i wsparcia emocjonalnego, pozwala opóźnić progresję choroby i poprawić jakość życia pacjenta.

Podsumowanie

Opieka neurologiczna w prehabilitacji to nie tylko przygotowanie do rehabilitacji, ale także aktywna profilaktyka chorób mózgu.

Zintegrowane działania w zakresie ruchu, żywienia i psychoterapii wzmacniają układ nerwowy i wspierają zdrowie na każdym etapie życia.

Autor: mgr Anna Święcka

Dietetyk kliniczny, specjalista żywienia zbiorowego, doktorantka Wydziału Nauk Medycznych i Nauk o Zdrowiu Uniwersytet w Siedlcach

Piśmiennictwo:

Silver, J. K., & Baima, J. (2013). Cancer prehabilitation: An opportunity to decrease treatment-related morbidity, increase cancer treatment options, and improve physical and psychological health outcomes. American Journal of Physical Medicine & Rehabilitation, 92(8), 715–727.
Winstein, C. J., Stein, J., Arena, R., et al. (2016). Guidelines for adult stroke rehabilitation and recovery. Stroke, 47(6), e98–e169.
Feys, P., Moumdjian, L., & Meesen, R. (2020). Neurorehabilitation and prehabilitation in multiple sclerosis: Toward a new therapeutic concept. Multiple Sclerosis Journal, 26(10), 1151–1159.
Dorsey, E. R., & Bloem, B. R. (2018). The Parkinson pandemic – a call to action. JAMA Neurology, 75(1), 9–10.
Morris, M. C., et al. (2015). MIND diet associated with reduced incidence of Alzheimer’s disease. Alzheimer’s & Dementia, 11(9), 1007–1014.

Rusza nabór na 2. edycję studiów „Prehabilitacja multimodalna – zasady kompleksowej opieki nad pacjentem”!

written by Katarzyna Linette 2025-11-14

Rusza nabór na 2. edycję studiów „Prehabilitacja multimodalna – zasady kompleksowej opieki nad pacjentem”!

Z przyjemnością informujemy, że rozpoczął się nabór na 2. edycję studiów podyplomowych „Prehabilitacja multimodalna – zasady kompleksowej opieki nad pacjentem” realizowanych przez Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu.

Pierwszy zjazd zaplanowano na 14–15 marca 2026 r.

Po sukcesie pierwszej edycji program został utrzymany w sprawdzonej, interdyscyplinarnej formule, a jego celem pozostaje przygotowanie specjalistów do prowadzenia nowoczesnej, kompleksowej prehabilitacji opartej na EBM.

Zapisz się na II edycję

Zapraszamy osoby z wykształceniem medycznym, które chcą zdobyć kompetencje do wdrażania prehabilitacji w placówkach szpitalnych, poradniach AOS/POZ oraz w praktyce ambulatoryjnej.

Zapisy i szczegóły programu dostępne na stronie UMP.

Nowy poradnik: Jak założyć poradnię prehabilitacyjną

written by Katarzyna Linette 2025-10-28

Nowy poradnik: Jak założyć poradnię prehabilitacyjną

Z radością informujemy, że na portalu prehabilitacja.pl jest już dostępny kompleksowy poradnik dla specjalistów, którzy planują uruchomienie własnej poradni prehabilitacyjnej.

Poradnik został opracowany w oparciu o najnowsze rekomendacje kliniczne i praktyczne doświadczenia środowiska medycznego. Zawiera szczegółowe wskazówki dotyczące:

organizacji poradni i budowy zespołu interdyscyplinarnego,
opracowania protokołów prehabilitacyjnych i indywidualizacji programu dla pacjentów,
monitorowania postępów oraz wykorzystania narzędzi cyfrowych, takich jak system iWound,
edukacji pacjentów i usprawnienia dokumentacji medycznej.

Materiał został przygotowany z myślą o ułatwieniu wdrożenia nowoczesnej prehabilitacji w Państwa placówkach oraz podniesieniu jakości opieki przedoperacyjnej. Zachęcamy do zapoznania się z poradnikiem i wykorzystania go w codziennej pracy klinicznej.

Dostęp do poradnika: TUTAJ

Chętnych do wymiany doświadczeń, rozwoju treści poradnika i dzielenia się swoimi przypadkami zapraszamy do współpracy i kontaktu poprzez formularz kontaktowy.

Rola żywienia w prehabilitacji pacjenta z ileostomią

written by Katarzyna Linette 2025-10-24

Rola żywienia w prehabilitacji pacjenta z ileostomią

Operacja jelitowa, zwłaszcza zakończona wyłonieniem ileostomii (czyli przetoki jelita cienkiego na powierzchnię brzucha), to ogromne wyzwanie dla organizmu. Zanim do niej dojdzie, pacjent często jest już osłabiony chorobą, utratą masy ciała, biegunkami czy ograniczonym apetytem.

Dlatego coraz więcej szpitali wdraża programy prehabilitacji – czyli kompleksowego przygotowania pacjenta do zabiegu. Celem jest nie tylko „przetrwać” operację, ale szybciej dojść do siebie, uniknąć powikłań i wrócić do normalnego życia.

Prehabilitacja – co to takiego?

Prehabilitacja to zestaw działań medycznych i dietetycznych, które mają wzmocnić pacjenta przed planowaną operacją.

Obejmuje:

odpowiednie żywienie (ustalenie diety i ewentualnej suplementacji),
ćwiczenia fizyczne,
wsparcie psychologiczne i edukację,
oraz naukę praktycznej opieki nad stomią, jeśli ma być wyłoniona.

Właściwe przygotowanie przed zabiegiem może znacząco skrócić czas hospitalizacji, poprawić gojenie ran i zmniejszyć ryzyko infekcji pooperacyjnych.

Żywienie – kluczowy element przygotowania

Badania naukowe pokazują, że nawet co trzeci pacjent z chorobami jelit jest niedożywiony jeszcze przed operacją.

Objawy mogą być niepozorne – spadek masy ciała, osłabienie, pogorszenie apetytu, mniejsza siła mięśni. Tymczasem niedożywienie to jeden z najważniejszych czynników ryzyka powikłań pooperacyjnych.

Dlatego żywienie w prehabilitacji ma ogromne znaczenie – to swoista „reanimacja metaboliczna” przed zabiegiem.

Jak wygląda przygotowanie żywieniowe przed operacją?

Ocena stanu odżywienia

Pierwszym krokiem jest rozmowa z dietetykiem lub lekarzem, pomiar masy ciała, wskaźnika BMI i ocena jakości diety.

Jeśli pacjent ma objawy niedożywienia, należy jak najszybciej wdrożyć plan poprawy odżywienia.

Zwiększenie wartości odżywczej diety

Zaleca się, by pacjent przez 1–2 tygodnie przed zabiegiem spożywał:

więcej białka (mięso, ryby, jaja, nabiał, rośliny strączkowe),
posiłki bogate w energii i zdrowe tłuszcze (np. oliwa, awokado, orzechy),
odpowiednią ilość płynów i elektrolitów, szczególnie przy wysokiej ilości wydzieliny z planowanej ileostomii.

W wielu przypadkach warto sięgnąć po specjalne doustne preparaty odżywcze (ONS) – dostępne w aptekach napoje z dużą ilością białka, witamin i minerałów.

Dieta immunomodulująca

W nowoczesnej medycynie coraz częściej wykorzystuje się tzw. immunożywienie, czyli specjalne mieszanki z dodatkiem argininy, omega-3 i nukleotydów. Takie produkty wspierają układ odpornościowy i przyspieszają gojenie się tkanek po operacji.

Unikanie głodówki przed zabiegiem

Kiedyś pacjenci nie mogli jeść i pić na długo przed operacją. Dziś wiadomo, że to błąd.

Zgodnie z nowoczesnymi protokołami ERAS (ang. Enhanced Recovery After Surgery), do 6 godzin przed operacją można spożyć lekki posiłek, a klarowne płyny – nawet do 2 godzin przed.

Często zaleca się też tzw. ładowanie węglowodanowe – napoje z glukozą wypijane wieczorem i rano w dniu zabiegu. Dzięki temu organizm lepiej znosi stres metaboliczny operacji.

Żywienie po wyłonieniu ileostomii

Po zabiegu najpierw stosuje się żywienie dożylne lub dojelitowe, a następnie stopniowo przechodzi się do diety doustnej.

Ważne, by:

posiłki były częste i małe objętościowo,
unikać produktów powodujących wzdęcia i nadmiar gazów,
stopniowo wprowadzać warzywa, owoce i produkty bogate w błonnik rozpuszczalny,
pilnować odpowiedniego nawodnienia i uzupełniania soli mineralnych (sód, potas, magnez).

Dobrze prowadzona opieka żywieniowa zmniejsza ryzyko odwodnienia, poprawia samopoczucie i pomaga szybciej wrócić do pełnej sprawności.

Co mówią badania?

Pacjenci, którzy w ramach prehabilitacji otrzymywali suplementy białkowe i immunożywienie, mieli mniej infekcji pooperacyjnych i krótszy pobyt w szpitalu.
U osób z chorobami jelit suplementacja żywieniowa poprawiała masę mięśniową i tolerancję leczenia.
Nawet krótki (7–10 dniowy) program żywieniowy przed operacją może poprawić wyniki leczenia.

Źródła: Nutrients (2024), Clinical Nutrition ESPEN (2025), Frontiers in Surgery (2025).

Podsumowanie

Prehabilitacja żywieniowa to inwestycja w zdrowie.

Dzięki odpowiedniemu odżywieniu organizm jest silniejszy, lepiej znosi operację i szybciej się regeneruje.

U pacjentów z ileostomią szczególne znaczenie ma dostarczanie odpowiedniej ilości białka, płynów i składników mineralnych oraz kontrola masy ciała przed i po zabiegu.

Dieta nie jest dodatkiem do leczenia chirurgicznego – to jego integralna część.

Jak podkreślają eksperci ESPEN: „Każda operacja powinna zaczynać się od oceny stanu odżywienia”.

Autor: mgr Anna Święcka

dietetyk kliniczny spec. żywienia zbiorowego, doktorantka Wydziału Nauk Medycznych I Nauk o Zdrowiu Uniwersytet w Siedlcach

Źródła:

ESPEN Guidelines on Clinical Nutrition in Surgery, Clinical Nutrition (2025).
Dal Bello A. i wsp., Nutritional Prehabilitation in Patients Undergoing Cystectomy, Nutrients 2024.
Perioperative Nutritional Support in Gastrointestinal Surgery: Frontiers in Surgery, 2025.
Pre- and Post-Operative Nutrition Assessment in Patients with Colon Cancer Undergoing Ileostomy, PubMed 2024.
Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) Society Recommendations, 2024 Update.

Prehabilitacja żywieniowa w praktyce klinicznej

written by Katarzyna Linette 2025-10-14

Prehabilitacja żywieniowa w praktyce klinicznej

Dlaczego żywienie przed zabiegiem ma znaczenie?

Odpowiednie przygotowanie żywieniowe pacjenta przed planowanym zabiegiem chirurgicznym jest jednym z kluczowych elementów skutecznej prehabilitacji. Celem jest poprawa stanu odżywienia i kondycji metabolicznej chorego, aby organizm mógł lepiej poradzić sobie ze stresem operacyjnym, szybciej się regenerować i uniknąć powikłań.

Niedożywienie dotyczy nawet 30–50% pacjentów przyjmowanych do szpitala. Jego skutkiem może być wolniejsze gojenie ran, obniżona odporność i wydłużony czas hospitalizacji. Dlatego tak istotne jest, by proces leczenia rozpoczynać od oceny stanu odżywienia i – jeśli to konieczne – wdrożenia odpowiedniej interwencji.

Ocena i interwencja żywieniowa

Podstawą skutecznej prehabilitacji żywieniowej jest wczesna identyfikacja pacjentów zagrożonych niedożywieniem. W praktyce klinicznej stosuje się do tego narzędzia przesiewowe, takie jak NRS-2002, MUST czy SGA, które pozwalają ocenić utratę masy ciała, apetyt i parametry biochemiczne.

W zależności od wyniku oceny, wdraża się indywidualny plan żywieniowy. Może on obejmować:

modyfikację diety naturalnej,
suplementację doustnymi preparatami odżywczymi (ONS),
a w przypadku ciężkiego niedożywienia – żywienie dojelitowe lub pozajelitowe.

Zaleca się, by interwencja trwała minimum 7–14 dni przed planowanym zabiegiem, co pozwala na poprawę masy mięśniowej i rezerw metabolicznych organizmu.

Współpraca i edukacja pacjenta

Prehabilitacja żywieniowa jest procesem zespołowym. Wymaga zaangażowania lekarza, dietetyka, fizjoterapeuty i psychologa. Edukacja pacjenta w zakresie zasad prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej odgrywa kluczową rolę w osiągnięciu trwałych efektów oraz szybszym powrocie do sprawności po zabiegu.

Efekty wdrożenia prehabilitacji żywieniowej

Badania potwierdzają, że odpowiednie przygotowanie żywieniowe przed zabiegiem:

zmniejsza liczbę powikłań pooperacyjnych o 20–40%,
skraca czas hospitalizacji o kilka dni,
poprawia wyniki leczenia i jakość życia pacjentów.

Prehabilitacja żywieniowa to inwestycja w zdrowie pacjenta, która realnie wpływa na sukces terapeutyczny i efektywność systemu opieki zdrowotnej.

Autor: mgr Anna Święcka

Dietetyk kliniczny, specjalista żywienia zbiorowego, doktorantka Wydziału Nauk Medycznych i Nauk o Zdrowiu Uniwersytet w Siedlcach

Piśmiennictwo:

1. Weimann A., Braga M., Carli F. et al. ESPEN practical guideline: Clinical nutrition in surgery. Clinical Nutrition. 2021; 40(7): 4745–4761.

2. Carli F., Scheede-Bergdahl C. Prehabilitation to enhance perioperative care. Anesthesiology Clinics. 2015; 33(1): 17–33.

3. Gillis C., Carli F. Promoting perioperative metabolic and nutritional care. Anesthesiology. 2015; 123(6): 1455–1472.

4. Gustafsson U.O. et al. Guidelines for Perioperative Care in Elective Colorectal Surgery: Enhanced Recovery After Surgery (ERAS) Society Recommendations: 2023 Update. World Journal of Surgery. 2023; 47: 1583–1601.

5. Cederholm T., Jensen G.L., Correia M.I.T.D. et al. GLIM criteria for the diagnosis of malnutrition – A consensus report from the global clinical nutrition community. Clinical Nutrition. 2019; 38(1): 1–9.

6. Arends J. et al. ESPEN guidelines on nutrition in cancer patients. Clinical Nutrition. 2017; 36(1): 11–48.

7. Wischmeyer P.E. Nutrition therapy in the perioperative period: the role of the dietitian in enhanced recovery after surgery (ERAS) programs. Nutrition in Clinical Practice. 2018; 33(3): 349–358.

Older Posts